نخستین مرد سال فوتبال آسیا، ماجد عبدالله، در سال ۱۹۸۴ این عنوان را به دست آورد. او در همان سال به تیم ملی عربستان کمک کرد تا پس از پیروزی غیرمنتظره برابر ایران در نیمه‌نهایی و غلبه بر چین در فینال، قهرمان جام ملت‌های آسیا شود.

اگر اشتباه بزرگ ناصر ابراهیمی در دیدار با عربستان، تعویض ناصرمحمدخانی، خطای بزرگ‌تر شاهین بیانی و گل‌به‌خودی مدافع ایران در واپسین دقایق مسابقه رخ نمی‌داد، بی‌تردید نخستین توپ طلای آسیا به ایران می‌رسید.

ناصـرمحمدخانی، اعجوبه تکنیک، سرعت و دریبل‌زنی تیم ملی، در دهه ۱۹۸۰ میلادی چیزی شبیه لیونل مسیِ پیش از مسی بود. او می‌توانست با قهرمانی ایران در جام ملت‌های آسیا، مرد سال قاره شود؛ اما چنین نشد.

پس از ماجد عبدالله، ستاره‌هایی مانند احمد راضی از عراق، کیم جوسونگ از کره جنوبی، کازویوشی میورا، ماسامی ایهارا و هیده‌توشی ناکاتا از ژاپن و بازیکنان دیگری این جایزه را دریافت کردند.

خداداد عزیزی نخستین ایرانی بود که در سال ۱۹۹۶ توپ طلای آسیا را از آن خود کرد. پس از او نیز علی دایی، مهدی مهدوی‌کیا و کریمی به این جایزه رسیدند.

از سال ۲۰۰۴ تاکنون، توپ طلای آسیا به هیچ بازیکن ایرانی نرسیده است. افزون بر این، در تمام این سال‌ها هیچ دروازه‌بانی موفق نشده عنوان مرد سال آسیا را کسب کند.

این‌که دروازه‌بان‌ها به‌عنوان مرد سال آسیا انتخاب نمی‌شوند، نتیجه سلیقه نادرست داوران است یا دلایل دیگری دارد، نمی‌دانیم؛ اما توپ طلای اروپا و جهان هم به‌ندرت به یک دروازه‌بان می‌رسد.

در قاره سبز نیز تنها لئو یاشین، دروازه‌بان فقید و افسانه‌ای تیم ملی شوروی سابق، توانست در سال ۱۹۶۳ عنوان مرد سال فوتبال اروپا و توپ طلا را از آن خود کند.

اولیور کان، دروازه‌بان تیم ملی آلمان، در جام جهانی ۲۰۰۲ کره و ژاپن بهترین بازیکن مسابقات شد؛ اما در رقابت برای کسب عنوان مرد سال جهان و توپ طلا، از رونالدوی برزیلی شکست خورد.

وقتی در اروپا داوران معمولاً مهاجمان گلزن یا هافبک‌های تکنیکی را برای عنوان مرد سال ترجیح می‌دهند، دیگر وضعیت آسیا و کنفدراسیون فوتبال این قاره، AFC، روشن است.

حاشیه‌ها و رقیبان بیرانوند

کنفدراسیون فوتبال آسیا در یک دهه اخیر آن‌قدر جوایز را به بازیکنان دور از انتظار و نامرتبط داده که صدای بسیاری، به‌ویژه فوتبال‌دوستان شرق آسیا، درآمده است. از احمد خلیل اماراتی گرفته تا عبدالکریم حسن قطری و چند بازیکن عربستانی که با نفوذ و دخالت امارات، قطر و عربستان به توپ طلا رسیده‌اند.

این بار، جدا از بحث دروازه‌بانی و محروم ماندن گلرها از جایزه، به نظر می‌رسد علیرضا بیرانوند دست‌کم روی کاغذ رقیبان سرسختی نداشته باشد.

سالم الدوساری، برنده جایزه بهترین بازیکن سال آسیا در سال ۲۰۲۵، برای سومین بار در چهار دوره اخیر نامزد این جایزه شده است. ستاره فوتبال عربستان این فرصت را دارد که پس از کسب عنوان بهترین بازیکن سال در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۵، نخستین بازیکنی شود که سه بار این جایزه را می‌برد.

او تعداد بازی‌هایش در جام جهانی را به ۹ رساند؛ مسابقاتی که تیم ملی عربستان در آن با دو تساوی مقابل اروگوئه و کیپ‌ورد، چهار گل خورده برابر اسپانیا و قرار گرفتن در رتبه چهارم گروه، حذف شد.

بنابراین، با توجه به نتایج تیم ملی عربستان و حتی الهلالِ پرستاره در لیگ نخبگان آسیا، سالم الدوساری شایسته عنوان مرد سال آسیا به نظر نمی‌رسد.

فراس البریکان، دیگر رقیب دروازه‌بان شماره یک تیم ملی ایران و دومین بازیکن عربستانی حاضر در این فهرست، برای نخستین بار نامزد بهترین بازیکن سال آسیا شده است. او فصل خوبی را پشت سر گذاشت و گل قهرمانی الاهلی عربستان را در فینال لیگ نخبگان آسیا در فصل ۲۰۲۵ـ۲۰۲۶ به ثمر رساند.

با این حال، فراس البریکان که در جام جهانی ۲۰۲۶ هر سه بازی را از ابتدا در ترکیب تیم ملی عربستان آغاز کرد، نمایش چشمگیری نداشت.

در نگاه نخست، هیچ‌یک از این دو بازیکن نباید رقیبی سرسخت برای علیرضا بیرانوند باشند؛ اما نباید فراموش کرد که رقیب اصلی دروازه‌بان تیم ملی ایران، AFC و فدراسیون فوتبال عربستان سعودی است؛ فدراسیونی که نفوذ فراوانی بر شیخ سلمان دارد.

تجربه نشان داده است وقتی پای کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس در میان باشد، بن سلمان بحرینی تحت هر شرایطی جانب آن‌ها را می‌گیرد و رقیبان شانس چندانی برای پیروزی ندارند.

با این حال، علیرضا بیرانوند بسیار امیدوار است این بار طلسم را بشکند و پس از ۲۲ سال، توپ طلای آسیا را برای فوتبال ایران به ارمغان بیاورد.

گفت‌وگو با علیرضا بیرانوند

در همین ارتباط، گفت‌وگوی کوتاهی با بیرانوند داشتیم. او اعلام کرد فقط درباره توپ طلا صحبت می‌کند و تمایلی ندارد به مسائل دیگری، از جمله تمدید قرارداد با تراکتور و حواشی اخیر، بپردازد.

تبریک می‌گوییم! برای دومین بار در میان سه نامزد نهایی توپ طلای آسیا قرار گرفته‌ای؟

دومین بار نیست؛ برای سومین بار است که نامزد می‌شوم!

اگر اشتباه نکنیم، سال ۲۰۱۹ و پس از درخشش در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه و مهار پنالتی کریستیانو رونالدو، یکی از سه نامزد نهایی توپ طلا بودی که در نهایت جایزه به اکرم عفیف رسید. یک بار دیگر هم در سال ۲۰۲۰ جزو شش بازیکن نهایی انتخاب شدی، اما به‌دلیل همه‌گیری کرونا مراسم برگزار نشد.

من جزو فهرست نهایی بودم؛ اما به‌هرحال کرونا همه‌چیز را به‌هم ریخت. این بار سومین مرتبه است.

تا امروز هیچ دروازه‌بان ایرانی نامزد این جایزه نشده است؟

نمی‌خواهم و دوست هم ندارم از خودم تعریف کنم، اما واقعاً کدام دروازه‌بان ایرانی توانسته سه دوره نامزد جایزه مرد سال آسیا شود؟

با این حال، تجربه نشان داده که توپ طلای آسیا را به دروازه‌بان‌ها نمی‌دهند!

چرا ندهند؟!

در اروپا هم داوران توپ طلا بیشتر به مهاجمان و هافبک‌ها توجه دارند. تنها یک بار لئو یاشین، دروازه‌بان افسانه‌ای شوروی سابق، در سال ۱۹۶۳ توپ طلا را برده و از آن زمان هیچ دروازه‌بان دیگری برنده این جایزه نشده است. در آسیا هم هیچ‌گاه دروازه‌بانی چنین جایزه‌ای نگرفته است.

چرا به دروازه‌بان‌ها ندهند؟ تا سه نشه، بازی نشه! شاید این بار بالاخره جایزه به من برسد. خودم خیلی امیدوارم.

ما هم امیدواریم این جایزه به تو برسد، اما کار سختی در پیش داری. دو رقیب عربستانی به نام‌های سالم الدوساری و فراس البریکان داری و با توجه به نفوذ عربستان، شرایط دشوار به نظر می‌رسد.

ان‌شاءالله که این‌طور نیست. من همیشه در زندگی مثبت فکر کرده‌ام و امیدوارم اتفاق خوبی بیفتد. با امیدواری و بدون توجه به این مسائل به تایلند، محل برگزاری مراسم امسال، می‌روم تا توپ طلای آسیا را بگیرم.

امیدواریم به تایلند بروی، توپ طلا را بگیری و ما هم به‌عنوان ایرانی خوشحال شویم.

(با خنده) اگر بدانم جایزه را نمی‌دهند، نمی‌روم! از شما ممنونم. دعا کنید این اتفاق خوب برای فوتبال ایران بیفتد.

درخواست برای حمایت از بیرانوند

نکته: مراسم بهترین‌های سال فوتبال آسیا پنج‌شنبه ۲۸ آبان‌ماه آینده در بانکوک برگزار می‌شود. امیدواریم مسئولان فدراسیون فوتبال ایران فقط برای دریافت جایزه فوتسال راهی تایلند نشوند! سال‌هاست AFC با اهدای جایزه فوتسال، سر فوتبال ایران کلاه می‌گذارد. انتظار می‌رود فدراسیون فوتبال کشورمان از همین امروز برای موفقیت علیرضا بیرانوند در رقابت با دو ملی‌پوش عربستانی و البته فدراسیون فوتبال این کشور، رایزنی کند. امسال فراس البریکان و حتی سالم الدوساری رقیبان چندان قدرتمندی به نظر نمی‌رسند. کافی است فدراسیون فوتبال ایران کمی بیشتر تلاش و لابی کند تا کنفدراسیون فوتبال آسیا با اهدای جایزه فوتسال به ایران، بار دیگر ما را مسخره نکند!